İSKİLİPLİ ALİMLER

İskilipli Mehmed Âtıf Hoca

1876 Yılında İskilip’in Toyhane köyünde dünyaya geldi. Babası Akkoyunlu aşiretinin İmamoğlu sülalesinden Mehmet Ali Ağadır. İskilipli Atıf Hoca 1910 yılında medreseler müfettişliği görevine atandı. Hakkındaki çeşitli iddialar nedeniyle Bodrum’a sürgün edildi. Ancak,aklanarak tekrar İstanbul’a döndü.
Teali İslam Cemiyetinin kurulmasında yer aldı. İzmir’in işgalinde çok sert protesto yayınlayarak halkı direnişe çağırdı. İngilizlerin Şeyhülislam’a baskı yaparak “Kuvayi Milliye” aleyhine cemiyet adına dağıtılacak beyannameye şiddetle karşı çıkmasına rağmen kendi imzası ve mührü olmayan bildiri işgal edilen yerlere Yunan uçakları tarafından atıldı. Bunun üzerine Atıf Hoca İstanbul’da yayınlanan “Vakit” gazetesinde tekzip yayınladı.
“Frenk Mukallitliği ve Şapka” kitabını yazdıktan sonra tutuklanarak Giresun, İstiklal mahkemesine gönderildi. 4 Şubat 1926 yılında infaz edilerek kimsesizler mezarlığına defnedildi.
82 Yıl sonra İskilip’teki Gülbaba Mezarlığı yanına defnedilen Atıf Hoca’ya İskilip Belediyesi tarafından İskilipli Atıf Hoca Anıt Mezar ve Külliyesi inşa edildi. İskilipli Mehmet Atıf adıyla yayınladığı 8 adet eseri bulunmaktadır.

 

Şeyh Muhammed Abdülbaki Efendi (Hacı Karani)

Abdülbaki Efendi dahi güreşçilik hassasına vakıf olup güreş etmeye heves etmeyip, ilim ve fen tahsiline hayatını vakfetmiş ve İstanbul’a giderek İstanbul’un tanınmış ilim adamlarında akli ve nakli ilimleri tahsil etmiştir. Şâbân-ı Velî hazretlerinin tekkesinde, halkı irşâda başladığı zaman cuma günleri, mûteber tefsir kitaplarından alarak Kur’ân-ı kerîm âyetlerini tefsîr eder, hadîs-i şerîfler naklederdi. Halk tarafından derin bir saygı ile karşılanan bu zatın İskilip eşrafından çokça talebesi olmuş ve yaşlılık zamanında buraya yaptığı ziyaretlerden birinde vefat etmiştir. Şâbân-ı Velî tekkesinde on bir yıl şeyhlik yapan Hacı Karani’nin kabri İskilip’tedir.

 

Muhyiddin Muhammed (Şeyh Yavsî)

Şeyhülislam Ebussuud Efendi’nin babası ve II. Bayezid’in öğretmenidir. Asıl adı Muhyiddin Muhammed olan Şeyh Yavsî’nin doğum yeri İskilip olmakla birlikte doğum yılı için kesin bir tarih verilememektedir. Babası Osmanlı müderrislerinden matematikçi astronom olan Ali Kuşçu’nun kardeşi Mustafa el-İmâdî’dir. II. Bayezid ile olan yakınlık nedeniyle Hünkâr Şeyhi olarak da anılır. Mezarı İskilip’te Şeyh Yavsi adını taşıyan camii ve külliyesinin içerisindedir. Kabri, İskilip’te çokça ziyaret edilen manevi mekânlardandır.

 

Ebusuud Efendi (Mevalana Hace Çelebi)

“Ebu s-Su’ud”Efendi, 1490’da doğmuş ve II. Bayezid tarafından Çelebi sıfatı verilmiştir. Kadılık ve Kazaskerlik görevlerinde de bulunmuştur. 1545 Yılında Kanuni zamanında Şeyhülislamlık görevine getirilmiştir. Toplam 28 yıl 11 ay Şeyhülislamlık yapan Ebussuud Efendi, Kanuni’den sonra Osmanlı’nın muhteşem döneminin en etkili din ve devlet adamlarından biri olmuştur. Birçok Devlet adamı, şair ve daha sonra Şeyhülislam olan kişilere de hocalık etmiştir.
Ebussuud Efendi, tefsir ve fıkıh alanında en büyük bilginlerdendir. Şeriat ve Türk örfünü bağdaştırmak için uğraşmıştır. Ebusuud Efendi’nin Türkçe, Arapça ve Farsça olmak üzere 20’den fazla eseri vardır.

 

Kadıasker Molla Cafer Çelebi

Molla Cafer Çelebi, Kanunî Sultan Süleyman devrinin tanınmış âlimlerindendir. 1488’de İskilip’te dünyaya gelmiş, küçük yaşta İstanbul’a giderek tahsi¬lini burada tamamlamıştır. Medreselerde müderrislik yaptıktan sonra Anadolu Kadıaskeri oldu ve buradan emekli oldu. Ömrünün son zamanlarını Üsküdar’daki evinde ibadetle ve ilmî çalışmalarla geçirdi. 1570 yılında vefat eden İsklipli Âlim, vasiyeti üzerine şeyhi Muslihiddîn-i Sirozî’nin Eyüp’te Cezerî Kasım Paşa Camii hazîresinde bulunan kabri yanına defnedildi.

 

Akşemseddin

Şam doğumlu Akşemseddin Hazretleri yaşamının bir bölümünü İskilip’e bağlı Evlik köyünde geçirmiş, bu süreçte tıp ve irşad görevini yaparken tıp ilmiyle de ilgili çalışmalarına devam etmiştir. Çok yönlülüğü ile tanınan Türk Alimi Şemsiyye-i Bayramiyye isimli tarikatında kurucusudur. Akşemseddin, Fatih Sultan Mehmed’in de hocasıdır. Evlik köyünde yaptırdığı ahşap cami ve ailesine ait türbeler ziyarete açıktır. Belediyemiz peridiyodik olarak çevre düzenlemesi ve bakımını yapmaktadır.

 

Şeyh Muslihiddin Attar (Çakmak Dede)

Şeyh Muslihiddin Attar, halk tarafından bilinen adıyla Çakmak Dede ise İskilip ile özdeşleşen Akşemseddin’in İskilip’e armağanı olan halifelerden biridir. Çok geniş irşad halkasına sahip olan bu büyük alimin İskilip’te mescid, medrese, tekke ve hamamı olduğu bilinmektedir.

 

 

Ali Kuşçu

Astronom, matematikçi ve kelâm âlimi olan Ali Kuşçu, 1403’te Semerkand’da doğdu. İskilipli Şeyh Muhammed Muhyiddin Yavsi’nin amcası ve kayın pederidir. Aynı zamanda şeyhülislam Ebussuud Efendi’nin annesi tarafından dedesidir. Bu nedenle İskilip için önem arz eden alimlerden biridir. Belediyemiz tarafından restore edilerek hayata geçen Alimler Müzesi’nde figürsel olarak yaşatılmış ve İskilip ile ilgili çalışmalarına yönelik bilgi arşivi oluşturulmuştur.

 

Sunullah Efendi

İskilipli,Anadolu Kadıaskeri Cafer Efendinin oğludur. Mustafa Sunullah Efendi Osmanlı Devlet adamı, Şair, Müderris, Kadıasker ve dört kez Şeyhülislamlık yapan İskilipli Alimlerimizden bir diğeridir. Şeyhülislam Ebussuud Efendi ile amcazade olup, Ali Kuşçu’nun soyundan gelirler. Celali isyanları sırasında aldığı ve takındığı tavır ile devşirme sadrazamların Anadolu’daki Türk varlığını yok etme planlarını engellemiştir.

 

İskilipli Diğer Alimlerimiz

Zeyniye Şeyhi Mustafa İmadi
Şeyh Sıracüddin El-İskilibi
Nureddin Cebrail bin Bahauddin bin Caca (Caca Bey)
Yavsizade Şeyh Mehmet El İskilibi
Yavsizade Şeyh Nasrullah (Nasireddin)
Ebusuudzade Mehmet Çelebi
Ebusuudzade Ahmet Çelebi
Ebusuudzade Mustafa Çelebi
Veliyeğan bin Yusuf El İskilibi
Abdurrahman İmadi
Ahmet El Said Efendi
Soğanzade Mehmet Efendi
İskilipli Abdurrahman Efendi
İskilipli Ahmet Efendi
İskilipli Safiyyeddin Ahmet Efendi
Çelebizade Ömer El İskilibi
Muhammed bin Ömer El Hanefi El İskilibi
Enes bin Emrullah El İskilibi
İskilipli Hacı Mustafa Efendi
Arapzade Muhammet Nuri El İskilibi
Arapzade Muhammed Emin El İskilibi
Arapzade Osman Nuri Efendi
Mansurzade İsmail Hakkı Efendi
Mehmet Mansur Efendi
Hasırcızade Osman Nuri Efendi
Hasırcızade Ömer Hulisi Efendi
Şeyh Ahmetçe Sultan El İskilibi
Akşemseddinzade Nur’ul Hüda
Serbeszade Ahmet Efendi El İskilibi
Mansurzade İsmail El İskilibi
El Halimi Yusuf bin Osman El İskilibi
Sertabib Şemseddin El İskilibi
İskilipli Mehmet Arif Efendi
İskilipli Mehmet Hami Efendi
İskilipli Efendizade Türk Emin Paşa